Ayrık nizam, mimarlık ve kent planlaması terimleri arasında yer alan bir kavramdır ve yapıların veya yerleşimlerin plan düzenlemesi ve yerleşim düzenine atıfta bulunur. Ayrık nizam, yapıların veya yerleşimlerin belirli bir plana veya düzene göre düzenlenmediği, düzensiz veya plansız bir yapılaşma düzenini ifade eder.
Ayrık nizam, genellikle kentsel alanlarda, mahallelerde veya yerleşim yerlerinde rastlanan düzensiz yapılaşma ve yerleşim şeklidir. Ayrık nizamda, yapılar veya yerleşim birimleri belirli bir düzen veya plana göre yerleştirilmemiş olabilir ve farklı türde yapılar, fonksiyonlar ve kullanımlar farklı yerlerde karışık bir şekilde bulunabilir. Bu tür yerleşimlerde, çeşitli yapı türleri ve kullanımlar rastgele ve plansız bir şekilde yer almış olabilir.
Ayrık nizam, bazen organik büyüme, doğal evrim veya plansız yerleşimler sonucu ortaya çıkabilir. Özellikle tarihi yerleşim yerlerinde, zaman içinde farklı dönemlerden kalma yapıların ve yerleşim birimlerinin bir arada bulunması sonucu ayrık nizam görülebilir. Ayrık nizamın dezavantajları arasında planlama eksikliği, yetersiz altyapı, ulaşım zorlukları ve çevresel sorunlar yer alabilir. Ancak, ayrık nizam aynı zamanda çeşitlilik, karmaşıklık ve çekicilik gibi avantajları da içerebilir.